افزايش مهاجرت زنان تحصيلكرده از كشور

افزايش مهاجرت زنان تحصيلكرده از كشور
در نشست «سهم زنان در آموزش عالي ايران» مطرح شد
 

افزايش سهم دختران در آموزش عالي در سال هاي اخير، نوع نگاه دولتمردان به اين مساله و پيامد هاي آن نظر بسياري از کارشناسان را به خود جلب کرده است، امروزه زنان تحصيلکرده توانسته اند خود را به عنوان نيرويي متخصص و فعال مطرح کنند، اين رشد دانش آموختگي زنان هم اکنون در حال تغيير الگوي جنسيتي در تحصيلات تکميلي و تصدي مناصب از جمله هيات علمي دانشگاه هاست. در همين راستا مرکز تحقيقات استراتژيک مجمع تشخيص مصلحت نظام نشستي يک روزه با عنوان جايگاه زنان در آموزش عالي ايران برگزار کرد که در اين نشست به تبيين وضعيت آموزش عالي دختران، دختران دانش آموخته و بازار کار، مهاجرت دختران دانش آموخته دانشگاهي و آينده پژوهي در آموزش عالي دختران پرادخته شد.


25سال کشور داري کانادا با نخبگان ايراني
ابتدا اشرف بروجردي، عضو هيات علمي پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي سخنراني خود را با محوريت مهاجرت دختران دانش آموخته دانشگاهي ايراد کرد. بروجردي ضمن تعريف مهاجرت به عنوان رفتن از موطن به جايي ديگر براي زماني نامحدود گفت: نخست وزيرکشور کانادا مدعي است 25 سال است که کشورش را از طريق نخبگان مهاجر ايراني به پيشرفت رسانده است. در 80 روز اول سال 91 بيش از هزار جوان ايراني براي ادامه تحصيل به خارج از کشور رفته اند که عمدتا 22 ساله هستند و با هزينه شخصي دست به مهاجرت زده اند. طبق گزارش صندوق بين المللي پول در سال 2009 ايران بين 91 کشور توسعه يافته و توسعه نيافته رتبه اول را در مهاجرت نخبگان داراست و بر اساس همين گزارش سالانه 150 تا 180 هزار ايراني تحصيلکرده براي خروج از کشور اقدام مي کنند. به عنوان مثال 14 هزار دانشجوي ايراني در کشور مالزي تحصيل مي کنند. نتايج ثبت نام دانشجويان در سال 2010 و 2011 آمريکا نشان مي دهد پنج هزار و 626 جوان ثبت نام کرده اند که نسبت به سال قبل 19درصد افزايش داشته است. بر اساس آماري که مجلس شوراي اسلامي ارايه کرده است تا سال 89، 60 هزار نخبه ايراني از کشور مهاجرت کرده اند که اغلب از نخبگان المپيادهاي علمي و تراز هاي برتر دانشگاه ها بوده اند و 25درصد از کل تحصيلکرده هاي ايران در کشور هاي توسعه يافته زندگي مي کنند که حدود 40درصد از اين مهاجران خانم ها هستند. عضو هيات علمي پژوهشگاه علوم انساني برخي از عوامل تاثيرگذار بر مهاجرت دختران را مورد توجه قرار داد و گفت: يکي از اين عوامل، تغيير در روش و سبک زندگي است و در نتيجه همين مساله زنان ما هم تمايل دارند از موقعيت برتري نسبت به گذشته برخوردار شوند، اما متاسفانه نگاه ها به سمت تضييق شرايط برايدختران و قرار دادن آنان در موقعيتي است که از سطح آگاهي کمتري برخوردار باشند. دکتر بروجردي دومين عامل مهاجرت دختران را محدوديت آموزش در ايران بر شمرد و بيان کرد: در يک دوره زماني نسبت ورود دختران به دانشگاه ها به 67درصد رسيد و نگراني هايي را براي دولتمردان به وجود آورد که باعث شد بدون در نظر گرفتن تبعات رواني و اجتماعي دست به محدود کردن ورود دختران به دانشگاه ها بزنند.

رشد کمي و تغييرات کيفي در آموزش عالي دختران
«زهرا شجاعي»، رييس مرکز امور مشارکت زنان رياست جمهوري در دوره اصلاحات و مشاور رييس جمهور دومين سخنران نشست بود که به تبيين وضعيت آموزش عالي دختران در ايران پرداخت، وي ضمن تاکيد بر توسعه علمي به عنوان شرط بقاي يک جامعه گفت: اخيرا شاخص جديدي براي سنجش آموزش ارايه شده است، اين شاخص توسعه و توسعه يافتگي را از نگاه اقتصادي صرف که شامل توليد ناخالص داخلي، درآمد سرانه و... بود تغيير داده و شاخصي با عنوان شاخص کاميابي لگاتيوم را مطرح کرده است. اين شاخص شامل معيار هاي بنيان هاي اقتصادي، کارآفريني و نوآوري، نهاد هاي دموکراتيک، سلامت، ايمني و امنيت، حکومت داري، آزادي هاي فردي و سرمايه هاي اجتماعي است که مجموع اين شاخص ها نشان دهنده رتبه و جايگاه کشورهاست و ايران در بين 104 کشوري که در زمينه آموزش بر اساس اين شاخص بررسي شده اند مقام 59 را داراست. مشاور رييس جمهور در دوران اصلاحات ضمن بيان موانع و مشکلات موجود در مسير تحقيق خود گفت: تغييراتي که در پايه هاي آماري در سال هاي اخير به وجود آمده امکان مقايسه را مشکل کرده است. دولت با افزودن طلاب به مجموعه دانش آموختگان باعث رشد چشمگيري در آمار شده و همچنين در سرشماري بي سوادي تنها گروه سني 10 تا 49 سال محاسبه شده است که رقم 92-90درصد را نشان مي دهد و در مقايسه با سال 85 که رقم 82 را نشان مي دهد رشد چشمگيري داشته که مي توان اين رشد را ناشي از ابتکارات و خلاقيت دولت جديد دانست.

دسترسي به قدرت؛ عاملي مخاطره آميز براي سرمايه گذاري انساني
در ادامه نشست «ابراهيم صالحي عمران» مساله دختران دانش آموخته و بازار کار را مورد بررسي قرار داد، وي ضمن برشمردن مباني نظري مختلف به بررسي انطباق نظريه سرمايه انساني در ايران پرداخت و گفت: وقتي که افراد به سراغ آموزش مي روند به دنبال افزايش درآمد و منافع آتي هستند و اين مساله آنها را به سمت سرمايه گذاري آموزشي سوق مي دهد. با توجه به نگرش مثبتي که به اين موضوع وجود داشت، دولتمردان دست به گسترش آموزش عالي زدند که بخش آموزش عالي زنان را نيز تحت تاثير خود قرار داد. البته در اين تئوري تناقضاتي وجود دارد، از جمله تناقض بين رشد سريع آموزش و استخدام با مزد کم، بيکاري دانش آموختگان، عدم توانايي لازم براي جذب شدن به بازار کار که باعث شد اين سرمايه گذاري مخاطره آميز باشد. دکتر صالحي عمران در ادامه به طرح اين سوال پرداخت که آيا ورود زنان به بازار کار و کسب درآمد بيشتر تابع توانمندي ها، آموخته ها، نگرش ها و آن چيزي است که سرمايه انساني مطرح مي کند يا بحث دسترسي به قدرت مطرح است؟ 
وي در پاسخ به اين سوال گفت: بايد اين نقد را که با نظريه سرمايه انساني مطرح شده است در ايران بپذيريم، دسترسي به قدرت مي تواند اشتغال را دگرگون کند و ورود زنان به بازار کار را تحت تاثير قرار دهد، اگر اين عامل به صورت قوي وجود داشته باشد بعيد مي دانم زنان همچنان به همين ميزان متقاضي آموزش عالي باشند و ممکن است در صورت قوي بودن اين عامل زنان هم همچون مردان گرايش خود را به آموزش عالي از دست دهند.

فضاي کار به سمت سبک مديريتي زنانه مي رود
دکتر عليرضا فيض بخش، رييس هيات مديره دفتر توسعه کارآفريني زنان دانشگاه صنعتي شريف آخرين سخنران اين نشست بود که آينده آموزش عالي دختران را مورد بحث قرار داد. دکتر فيض بخش در ابتدا به تبيين فضاي کسب و کار پرداخت و گفت: عواملي وجود دارند که فضاي کسب و کار را تحت تاثير قرار مي دهند، در نتيجه کم يا زياد بودن اين عوامل طيفي از فضاي کار شکل مي گيرد که يک سر اين طيف محيط ساده است که در آن تعداد عوامل کم است و در طرف ديگر محيط پيچيده با عوامل زياد قرار مي گيرد.
نويسنده: ويدا رباني، روزنامه شرق ، شماره 1678 به تاريخ 3/12/1391 ، صفحه 6 (جامعه)